ki nang giai toan

RÈN KỸ NĂNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIẢI TOÁN TIỂU HỌC CHO SINH VIÊN KHOA G IÁO DỤC TIỂU HỌC THEO TINH THẦN CỦA CHUẨN

                                                           Ths. Nguyễn Thị Kim Thoa
1. Đặt vấn đề

- Một trong những vấn đề mà hiện nay xã hội đang rất quan tâm, đó là: Nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên tiểu học đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục tiểu học trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhiều Văn kiện của Đảng và Nhà nước đã khẳng định: Đội ngũ giáo viên là yếu tố hàng đầu quyết định chất lượng giáo dục. Chỉ thị 40-CT/TW ngày 15 tháng 6 năm 2006 của Ban bí thư về xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí một lần nữa khẳng định điều đó. Trong lĩnh vực Kỹ năng sư phạm của “Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học” cũng đã xác định rõ yêu cầu giáo viên tiểu học là phải: Biết tổ chức hoạt động dạy học theo hướng tích cực hóa quá trình học tập của học sinh (yêu cầu 3.2). Vì vậy, trong nhà trường sư phạm, việc rèn luyện cho sinh viên kỹ năng sư phạm nói chung và kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán nói riêng là việc làm rất cần thiết.

- Ở bậc tiểu học, tổ chức cho học sinh giải toán là một hoạt động rất quan trọng; vừa mang ý nghĩa cung cấp kiến thức về giải toán cho học sinh, vừa là công cụ để giúp cho việc luyện tập, củng cố các nội dung Toán khác trong chương trình môn Toán ở tiểu học. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo viên Tiểu học. Để làm tốt nhiệm vụ này, giáo viên phải có một năng lực nhất định về việc tổ chức hoạt động giải toán tiểu học.

          - Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của quá trình đạo tạo giáo viên tiểu học theo yêu cầu của Chuẩn nghề nghiệp; từ những vấn đề nghiên cứu thực tiễn dạy học giải toán ở nhà trường tiểu học, chúng tôi nhận thấy: Việc tiến hành rèn kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học là một nội dung không thể thiếu ở trường sư phạm đào tạo giáo viên tiểu học.

2. Phương án rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học cho sinh viên

2.1. Mục đích

           Rèn kỹ năng giải toán tiểu học cho sinh viên nhằm mục đích:

           - Giúp sinh viên nắm vững và chính xác mục tiêu, nội dung chương trình môn Toán nói chung và nội dung dạy học giải toán ở mỗi lớp nói riêng. Biết cách xây dựng hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh chiếm lĩnh kiến thức; biết các hướng dẫn học sinh khái thác nội dung bài toán; biết hệ thống và phân loại bài tập; biết kiểm tra đánh giá kết quả học tập toán của học sinh...  

           - Giúp sinh viên biết cách lập kế hoạch tổ chức hoạt động giải toán theo hướng đổi mới phương pháp dạy học. Từ đó rèn cho sinh viên tính tích cực, chủ động và linh hoạt trong việc thực hành tổ chức hoạt động giải toán tiểu học.

2.2. Các giai đoạn của quá trình rèn kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học

* Để rèn kỹ năng cho vinh viên, ngoài học phần Thực hành giải toán ở tiểu học chúng tôi còn thực hiện thông qua các học phần sau đây ở trường đại học:

- Phương pháp dạy học Toán 1 (Đại cương về phương pháp dạy học toán).

- Phương pháp dạy học Toán 2 (Dạy học các nội dung cụ thể ở tiểu học).

- Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Toán ở tiểu học (Chuyên đề tự chọn).

* Việc rèn luyện kỹ năng nói trên thường được tiến hành qua 4 giai đoạn như sau:

Giai đoạn 1: Kiểm tra nhận thức của sinh viên về kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học.

Giai đoạn 2: Hình thành và rèn kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học.

Giai đoạn 3: Đánh giá kỹ năng của sinh viên.

Giai đoạn 4: Củng cố và bổ sung kiến thức.

3. Tiến trình tổ chức hoạt động rèn kỹ năng

Giai đoạn 1: Kiểm tra nhận thức của sinh viên về  kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học

Trước khi rèn luyện kỹ năng cho sinh viên, chúng tôi tiến hành khảo sát những hiểu biết của sinh viên về: nội dung chương trình; mục tiêu dạy học môn Toán ở bậc Tiểu học; yêu cầu cơ bản về kiến thức kĩ năng toán học ở từng lớp và cả bậc học; mục đích của việc dạy học giải toán ở tiểu học; các bước cần thiết của quá trình hướng dẫn học sinh giải toán; các phương pháp giải toán thường sử dụng ở tiểu học; ...

           Do cấu trúc chương trình đào tạo và sự phân bố các học phần trong toàn khoá học; học phần Thực hành giải toán ở tiểu học được xem là chuyên đề tự chọn. Để có cách hình thành và rèn luyện hợp lí, sát đối tượng, phục vụ được nhu cầu học tập của từng cá nhân sinh viên chúng tôi tiến hành tìm hiểu những hiểu biết của sinh viên về những nội dung nói trên thông qua “Phiếu hỏi”.   

Giai đoạn 2: Hình thành và rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học

Bước 1:  Giới thiệu một số vấn đề lí luận liên quan đến hoạt động giải toán

- Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của việc thực hành giải toán ở tiểu học.

- Hình thành và phát triển tư duy cho học sinh qua dạy học giải toán ở tiểu học.

- Hình thức tổ chức hoạt động giải toán ở tiểu học.

- Phân loại các bài tập trong chương trình môn Toán ở tiểu học.

- Các phương pháp giải toán thường vận dụng ở tiểu học.

- Các bước cần thiết của quá trình hướng dẫn học sinh giải toán (vận dụng lược đồ giải toán của Pôlia).

- Những yêu cầu cần thiết đối với giáo viên khi thiết kế bài tập toán tiểu học.

- Cách thiết kế một bài toán mới dựa trên bài toán đã cho...

Bước 2:  Phân dạng bài toán và thực hành hướng dẫn học sinh giải toán

- Chia lớp ra thành các nhóm. Yêu cầu mỗi nhóm thực hiện các nhiệm vụ sau:

           1. Phân loại bài tập toán ở tiểu học theo từng lớp (mỗi nhóm một lớp).

2. Phân loại bài tập (do giáo viên đưa ra). Áp dụng các phương pháp giải để thực hành giải.

3. Thực hành hướng dẫn học sinh giải bài toán.

4. Dự kiến những khó khăn và sai lầm phổ biến của học sinh khi giải.

5. Xác định các thao tác tư duy sẽ bồi dưỡng cho học sinh qua việc giải bài toán đó.

- Đại diện các nhóm trình bày. Giáo viên tổ chức cho sinh viên thảo luận và đánh giá.

           Bước 3:  Kỹ năng thiết kế bài tập toán tiểu học

- Chia lớp ra thành các nhóm. Mỗi nhóm thiết kế một số bài toán theo yêu cầu:

           1. Thiết kế bài toán mới tương tự với bài toán đã cho.

2. Thiết kế bài toán mới ngược với bài toán đã cho.

3. Từ  bài toán đã cho, hạ thấp yêu cầu để có bài toán phù hợp với học sinh yếu kém hoặc nâng cao yêu cầu để có đề toán phù hợp với học sinh khá giỏi.

4. Thiết kế bài toán hoàn toàn mới.

5. Thiết kế bài toán khái quát hóa.

- Đại diện các nhóm trình bày. Giáo viên tổ chức cho sinh viên thảo luận và đánh giá.

Bước 4: Củng cố và đặt ra các câu hỏi nhằm mở rộng kiến thức

Để củng cố và mở rộng kiến thức nhằm phát huy tính độc lập, linh hoạt và sáng tạo của sinh viên trong quá trình tổ chức hoạt động giải toán tiểu học, giáo viên có thể đưa ra một số vấn đề (câu hỏi) buộc sinh viên phải nghiên cứu sâu và kỹ hơn nội dung dạy học giải toán. Nhất là hiểu được “dụng ý” của hệ thống bài tập trong sách giáo khoa Toán tiểu học. Chẳng hạn:

1. Cấu trúc một bài toán ở tiểu học gồm mấy phần?

2. Có thể phân loại hệ thống bài tập toán ở tiểu học theo cách nào khác?

3. Nghiên cứu -đề xuất phương pháp giải khái quát cho một loạt các bài toán cùng loại (nếu có).

4. Khi thiết kế bài toán cần nắm vững những kiến thức cơ bản nào?

5. Có thể thiết kế bài tập toán theo những cách nào?...

Lưu ý:

- Các nội dung ở bước 2 và 3 được thực hiện rãi đều trong  nhiều tiết học và phải có một quá trình lâu dài, không nhất thiết phải gói gọn trong một học phần.

- Nên cho sinh viên tập thiết kế bài toán trên các bài tập cụ thể. Giáo viên nhận xét, sửa chữa để tạo thành một hệ thống các bài toán có thể đưa đi thực nghiệm trong đợt thực tập sư phạm.

Giai đoạn 3: Kiểm tra đánh giá kỹ năng tổ chức hoạt động giải toán tiểu học của sinh viên
- Mỗi sinh viên thực hành phân loại bài tập theo yêu cầu của giáo viên. Sau đó tiến hành các công việc sau:

·        Giải bài toán theo ít nhất hai cách khác nhau.

·        Thực hành hướng dẫn học sinh giải toán.

·        Dự kiến những khó khăn và sai lầm phổ biến của học sinh khi giải toán.

·        Dự kiến những thao tác tư duy có thể bồi dưỡng cho học sinh khi giải toán.

- Mỗi sinh viên thiết kế một đề kiểm tra (15 phút hoặc 1 tiết) và đáp án chi tiết (có thang điểm kèm theo) cho đề kiểm tra đó. (Giáo viên là người gợi ý phần kiến thức sẽ kiểm tra).

Giai đoạn 4: Củng cố và bổ sung kiến thức

Trên cơ sở kết quả kiểm tra ở giai đoạn 3, giáo viên nhận xét những mặt đã đạt được và những mặt còn hạn chế, chưa đầy đủ của sinh viên. Trên cơ sở đó bổ sung những kiến thức mà giáo viên nhận thấy là cần thiết đối với sinh viên.

Tóm lại: Dạy học chủ đề giải toán là một nội dung không thế thiếu của học phần Phương pháp dạy học môn Toán ở tiểu học trong các trường sư phạm đào tạo giáo viên tiểu học. Qua thực tế đào tạo tại khoa giáo dục Tiểu học - ĐHSP Huế và từ kết quả thống kê được sau khi tiến hành khảo sát những sinh viên đã tốt nghiệp các khóa học trước cho thấy: Kỹ năng tổ chức các hoạt động giải toán mỗi năm được rèn luyện kỹ hơn, đầy đủ hơn. Sinh viên đã tổ chức hoạt động giải toán tương đối tốt cho học sinh tiểu học. Hy vọng phương án chúng tôi nêu ra sẽ là vấn đề mọi người quan tâm trao đổi.